Toen we in 2021 een start maakten met ons Herenboerenproject, werd er ook een plan gemaakt voor de inrichting en het gebruik van de stal. Een belangrijk onderdeel daarvan was het vervangen van het asbesthoudende dak door een dak van isolatieplaten en zonnepanelen.
Daarbij stuitten we op een probleem: achter het oude dakbeschot huisde een paartje kerkuilen, een beschermde diersoort.
Foto 1: De kerkuilen waren er vanaf het begin
We wilden en mochten ze niet verjagen, want kerkuilen zijn als boerenland-vogels belangrijk voor een gezond en biodivers ecosysteem en de omgevingswetgeving stond het niet toe.
Er moest een plan gemaakt worden om te kunnen verbouwen en tegelijk te voldoen aan de eisen van de omgevingswet. Van dit plan en de voortgang ervan werd jaarlijks verslag gedaan aan de Omgevingsdienst Holland West.
Er werd door de kerkuilenwerkgroep van IVN-Alphen aan den Rijn in de stal een nestkast opgehangen (een oud tv-meubeltje waarvan de poten werden afgezaagd 😊), in de hoop dat de uilen daarheen zouden verhuizen en zodoende de verbouwing mogelijk zou worden. Voorlopig werd het deel van het oude dakbeschot, waarachter de uilen zich ophielden, niet verwijderd. Dit plan werkte: al snel werd de kast door de uilen in gebruik genomen; eerst als slaapplaats en vanaf dit jaar ook als nest- en broedplaats.
Foto 2: Het dak van de stal wordt vernieuwd.
Foto 3: De kerkuilen hebben de nestkast ontdekt! (veel uilenballen en een dode spreeuw)
Foto 4: De nestkast wordt schoongemaakt (een deel van het oude dakbeschot erboven is nog zichtbaar).
Kerkuilen hebben buiten het broedseizoen in hun leefgebied meerdere slaapplaatsen. Eén ervan wordt gekozen als nestplaats. In april werd onze nestkast, bij de tijdelijke afwezigheid van de kerkuilen, gekraakt door een paartje kauwen. Die legden er 6 eieren en broedden ze uit. Toen de uilen terugkeerden, werden de kauwen met geweld verjaagd en hun jongen gedood. Blijkbaar waren een paar sappige kauwenkuikens een goed afrodisiacum, want de kerkuilen legden kort daarna, op 13 mei, hun eerste ei. Er zouden er, met tussenpozen van bijna 2 dagen, nog 6 volgen.
Foto 5 en 5a: Het eerste ei in de kast en alle zeven compleet (op het oude kauwennest)
De eieren werden bebroed en na ruim een maand hadden we, weer met tussenpozen van ongeveer 2 dagen, 7 uilskuikens!
Het aantal eieren wordt bepaald door het aanbod van prooidieren. Het jaar 2026 was dus een goed muizenjaar! In heel goede muizenjaren kunnen kerkuilen 2 en soms wel 3 legsels groot brengen (tot wel 10 eieren groot en tot in de winter). Bij een verminderd aanbod van prooidieren is er maar één of zelfs geen legsel. Ook hebben kerkuilen er geen moeite mee om bij voedselgebrek hun jongste kuikens te offeren ten gunste van hun oudere broers of zussen.
Al enige tijd worden de braakballen van “onze” uilen uitgeplozen, om te kijken om welke prooidieren het gaat. In het voorjaar van 2025 werden ongeveer 100 braakballen bekeken. Er werden 250 muizenschedeltjes geteld en een enkel spreeuwensnaveltje. 75 % van de muizen was een woelmuis (veldmuis), 23 % spitsmuis (vnl. bosspitsmuis) en 2 % ware muis (bos- en huismuis).
Foto 6: Een schedel van een veldmuis uit één van onze kerkuilen-braakballen.
Toen de kuikens tussen de 23 en 33 dagen oud waren, zijn ze geringd. Dit is gedaan door Peter de Maagt, dezelfde vrijwilliger van roofvogelwerkgroep Rijnland, die ook de torenvalken heeft geringd (nieuwsbericht 21/6) en Caroline Grimbergen. De gegevens die hierbij verzameld zijn, gaan gebruikt worden om een landelijk betrouwbaar beeld van de kerkuilenpopulatie te krijgen.
Foto 7, 8, 9 en 10: De kerkuiltjes worden geringd.
Foto 11: Volle boel in de kast!
Sinds half augustus (10e week) doen de oudste uilskuikens pogingen om te vliegen en de jongsten zitten moed te verzamelen….
Foto 12 en 13: De kerkuiltjes oefenen met vliegen.
Hierover schrijft Johan de Jong in “De Kerkuil en andere in Nederland voorkomende uilen” (Friese Pers 1995): “Ze worden nog wel sporadisch door de volwassen uilen gevoerd, maar bij het voedsel zoeken krijgen ze geen steun van de oude vogels. Het jagen is aangeboren, maar de fijne kneepjes moeten nog geleerd worden.
Op de leeftijd van drie á vier maanden is de sterfte onder de jonge kerkuilen groot. In die periode worden de oude vogels agressiever naar de jongen, zodat deze het territorium van hun ouders moeten verlaten. Ze vliegen dan pas uit naar een nieuw gebied.”
In oktober, voordat de koeien weer op stal gaan, zal de werkroep “WERP” de laatste resten van het oude dakbeschot verwijderen. De uilen zullen het dan vanaf dat moment alleen met hun tv-meubel moeten doen….
Peter Dullemeijer, commissie biodiversiteit
