De torenvalk is, na de buizerd, de meest voorkomende roofvogel van Nederland. Vanaf 1960 (deels door de introductie van DDT) nam het aantal torenvalken sterk af, om in de jaren 70 (na het verbod op DDT) weer toe te nemen tot 1990. Door intensiever gebruik (industrialisering) van landbouwgrond en daardoor de afname van het aantal muizen, zette deze trend niet door. Er zijn in ons land nu jaarlijks tussen de 4000 en 7000 broedparen, wat vergeleken met de periode van voor de jaren 60 een afname van 50-75% betekent.
Torenvalken eten kleine zoogdieren, bij ons voornamelijk veldmuizen. Hun (jacht)territorium is niet zo groot: ongeveer 2 km2 per individu. Ook in slechte muizenjaren bestaat hun dieet toch nog voor meer dan 90% uit muizen, maar wordt het aangevuld met zangvogels (spreeuwen en mussen) en insecten.
Jonge torenvalken “oefenen” met het vangen van grote insecten zoals libellen en kevers (eigenlijk zijn het dan Torrenvalken). Soms doen ze dit zelfs lopend over de grond!
Torenvalken hangen stil in de lucht (ze “bidden”) om hun prooi op de grond te zoeken; vaak langs wegbermen waar gemaaid is en de muizen goed zichtbaar zijn. Torenvalken maken niet zelf een nest, maar gebruiken oude ekster- of kraaiennesten. Ook broeden ze in open gebouwen en torens (vandaar de naam torenvalk). Het afdichten van gebouwen ivm duivenoverlast is mede een oorzaak van de achteruitgang van het aantal torenvalken. Nestkasten bieden dan uitkomst.
Het directe belang (ook bij ons op de boerderij) is dat torenvalken aanzienlijke hoeveelheden veldmuizen verorberen. Veldmuizen tasten de wortels van fruitbomen aan en doen zich te goed aan onze oogsten. We moeten er dus voor zorgen dat de torenvalken zich thuis voelen!
Het grotere, algemene belang is het volgende: torenvalken vormen via hun voedsel en de keuze van hun leefgebied een afspiegeling van de kwaliteit van bodem, water en lucht. M.a.w. we kunnen ze beschouwen als een “kensoort” van een gezond ecosysteem. Dat is waarom we met onze commissie biodiversiteit deelnemen aan vogel-monitor-projecten zoals tellingen en ringen. Dit doen we ook met andere soorten zoals vlinders, nachtvlinders, grassen en oeverplanten en in de toekomst misschien ook met bodemdieren, waterdieren en bestuivende insecten.
Er zijn vanaf het begin torenvalken waargenomen op onze boerderij. Bij de oprichting werd een torenvalken-nestkast bevestigd aan de noordelijke buitenmuur van de stal. Deze kast is meerdere malen verkend, maar nooit in gebruik genomen. Er broedt nu wel ieder jaar een paartje kauwen.
Drie jaar geleden is een nestkast op een paal geplaatst aan het eind van de boomgaard. Deze opstelling is bekostigd met de opbrengst van de verkoop van het boekje “Vogels herenboeren aan de Drecht 2022-2023”.
Deze nestkast werd meteen het volgende voorjaar in gebruik genomen door een paartje torenvalken. Het vrouwtje was ring-dragend (Lime P-1) en bleek afkomstig van de begraafplaats in Bodegraven. Helaas hebben we van dit individu nooit meer iets vernomen.
Dit voorjaar was er een nieuw stelletje en er werd gepaard. Op 18 april was er een eerste ei. Er zouden er, met tussenpozen van 2 dagen, nog 4 volgen en op 21 mei diende het eerste kuiken zich aan.
Uiteindelijk is één ei niet uitgekomen en heeft één kuiken het niet overleefd.
Van de SOVON-website: “De vereniging SOVON organiseert en coördineert al vele jaren (sinds 1979) vogel-monitoring en -onderzoek op landelijk niveau volgens gestandaardiseerde, wetenschappelijke criteria en stimuleert de deelname hieraan door zo veel mogelijk vrijwilligers. Ze probeert de waargenomen trends te verklaren en stelt de bevindingen beschikbaar voor natuurbeleid, natuurbeheer en natuureducatie.”
Onze commissie biodiversiteit doet mee aan één van deze onderzoeken: het BMP (broedvogel-monitoring-project). Van de resultaten wordt op de website verslag gedaan.
Onlangs zijn “onze” 3 torenvalkenkuikens geringd. Dit is gedaan door een vrijwilliger van de roofvogelwerkgroep Rijnland. De gegevens die hierbij verzameld zijn, gaan gebruikt worden om een landelijk betrouwbaar beeld van de torenvalkenpopulatie te krijgen.
Vóór het ringen werden de kuikens gewogen, werd de vleugellengte gemeten en werd er naar de ontwikkeling van de vleugels gekeken. De bloedspoelen waren nog goed te zien in de vleugelpennen (groeiende veren worden daar van bloed voorzien). De verhouding gewicht-vleugellengte is bepalend voor het geslacht. Het bleken twee mannetjes en een vrouwtje te zijn, allen goed op gewicht.
Torenvalken zijn in principe monogaam, maar door het aflezen van ringen is wel gebleken dat voor de broedtijd soms van partner wordt gewisseld. Het zijn vooral de vrouwtjes die van partner wisselen. Ze komen meestal wel in dezelfde broedkast terug. Laten we hopen dat dit paartje onze akkers trouw blijft!
Inmiddels zijn de drie valkjes uitgevlogen, maar ze komen voorlopig nog wel terug in de kast. Bij de middelste is de ring goed te zien.
Bronnen:
